Omgaan met bronmateriaal > Citeren

Citeren

Informatie uit bronnen kun je op twee manier in je eigen tekst opnemen: je kunt deze informatie citeren (letterlijk overnemen) en parafraseren (in eigen woorden weergeven of samenvatten). In beide gevallen moet je ervoor zorgen dat je goed aangeeft uit welke bron je iets overneemt en moet je het stukje ‘vreemde’ tekst zo goed en logisch mogelijk inpassen in je eigen tekst. Andermans gedachtegoed moet je, met andere woorden, altijd identificeren en inbedden in je eigen tekst. Identificeren doe je door heel precies de herkomst van de bron te geven. Inbedden in je eigen tekst doe je meestal door het citaat te introduceren. Voor het correct gebruik van citaten gelden daarnaast nog wat speciale regels.

Regels

Geciteerde tekst moet je tot en met de spelling en de interpunctie precies overnemen in de taal waarin het is geschreven. Bij citaten uit het Engels kun je het daarbij laten; bij citaten uit het Frans en Duits hangt het van het moeilijkheidsniveau van de brontekst af of je een vertaling moet geven. Bij citaten uit andere vreemde talen voeg je de vertaling altijd bij. Dat doe je in een noot. Het moet daarbij duidelijk zijn van wie die vertaling is (van jouzelf, of van een andere auteur).

Uiteraard mag je citaten nooit zodanig uit hun context te halen dat ze een andere betekenis krijgen dan ze oorspronkelijk hadden. Je mag ook niet selectief citeren, dat wil zeggen uit een bepaalde passage alleen die stukjes overnemen die goed uitkomen voor jouw doeleinden.

Je geeft een kort citaat aan door het tussen aanhalingstekens te plaatsen en op te nemen in de lopende tekst. Langere citaten zet je in een apart tekstblokje dat aan beide zijden inspringt (een blockquote) en plaats je niet tussen aanhalingstekens. De lengte van het citaat bepaalt dus hoe je het opneemt in de tekst. Maar wat een langer citaat is, verschilt per opmaakstijl. Soms wordt uitgegaan van 40 woorden of meer, soms van een bepaald aantal regels. Raadpleeg hiervoor daarom de citatiestijl die je in je opleiding moet gebruiken.

Je kunt op zeer beperkte schaal ingrijpen in citaten.

• Als je iets weglaat uit een citaat, geef je dat aan door middel van drie punten tussen rechte haken:

  (1) ‘Anders dan bij de vertelling van de afasiepatiënt [...] wordt de toestand van de spreker grotendeels gepresenteerd in beschrijvende zinnen.’ [bronvermelding]

• Als je van één pagina uit een brontekst meerdere zinnen citeert die niet direct op elkaar volgen, geef je dat ook aan door middel van drie punten tussen rechte haken:

  (2) Kuné stelt: ‘Bij de keuzeproblematiek/besluitvorming welk deel van de (collectieve) beloningsruimte bestemd wordt voor pensioendoeleinden, zullen telkenmale de gerealiseerde en voorziene ontwikkelingen met betrekking tot het vermogensrendement, de kosten van indexatie van al ingegane pensioenen en van de opgebouwde rechten van de actieven en slapers en dergelijke op evenwichtige wijze in de overwegingen (moeten) worden betrokken. [...] Het is denkbaar dat onder omstandigheden een belangentegenstelling kan ontstaan tussen gepensioneerden en actieven.’ [bronvermelding]

• Als je eigen opmerkingen ter verduidelijking van het citaat wilt invoegen, moet je die ook tussen rechte haken plaatsen:

  (3) Volgens de auteur is ‘gezondheidszorg een wereld met een groeiende complexiteit en comorbiditeit [de aanwezigheid van een aandoening naast een primaire, centraal staande ziekte of aandoening] bij patiënten.’ [bronvermelding]

Citaat en bronvermelding

Bij citaten mag bronvermelding nooit ontbreken. Onmiddellijk na een citaat geef je aan uit welk boek of artikel het citaat afkomstig is, en op welke pagina precies het citaat te vinden is. Dus:

(4) Kuné stelt: ‘Bij de keuzeproblematiek/besluitvorming welk deel van de (collectieve) beloningsruimte bestemd wordt voor pensioendoeleinden, zullen telkenmale de gerealiseerde en voorziene ontwikkelingen met betrekking tot het vermogensrendement, de kosten van indexatie van al ingegane pensioenen en van de opgebouwde rechten van de actieven en slapers en dergelijke op evenwichtige wijze in de overwegingen (moeten) worden betrokken. [...] Het is denkbaar dat onder omstandigheden een belangentegenstelling kan ontstaan tussen gepensioneerden en actieven’ (Kuné, 2003, p. 222).

Uiteraard geef je die bronvermelding vorm volgens de citatiestijl die in je opleiding gehanteerd wordt.

Inbedding van citaten in je eigen tekst

Met het geven van een bronvermelding identificeer je de bron van het citaat. Om het citaat ook in je eigen tekst in te bedden moet je het citaat in je eigen tekst introduceren. Dat kan op verschillende manieren (introductie gecursiveerd).

(5) Differentiëren kunnen we met Bosker (2005, p.43) omschrijven als ‘een manier van begeleiden waarbij elke leerling zijn talenten optimaal kan benutten en waar extra hulp of uitdaging wordt geboden waar nodig, zodat elke leerling aan zijn trekken komt.’

(6) In zijn boek The Black Swan uit 2007 betoogt Nicholas Taleb dat ‘talloze van dergelijke gebeurtenissen de loop van de geschiedenis hebben bepaald’ (Brandenbarg et al., 2012, p.109).

In (5) geeft de schrijver aan wat de functie van het citaat in de context van zijn eigen uiteenzetting is (‘met Bosker kunnen we omschrijven’); hij geeft aan dat hij het eens is met de omschrijving van Bosker. In (6) maakt de schrijver met diens introductie duidelijk dat de inhoud van het citaat onderdeel uitmaakt van een bepaalde redenering (betoogt Nicholas Taleb).

Een duidelijke identificatie en introductie van een citaat is vooral nodig als je grotere stukken citaat in je eigen tekst invoert. Een goede inbedding maakt het in die gevallen voor lezers makkelijker om uit elkaar te houden welke tekst van jouzelf is en welke is overgenomen vanuit een andere bron. Let op: als jouw tekst (werkstuk, scriptie) vooral zou bestaan uit grote stukken citaat uit teksten van andere auteurs, is jouw eigen inbreng in de tekst onvoldoende. Dat is in een academische tekst niet de bedoeling; het kan zelfs als plagiaat worden beschouwd.

Zie de pagina Citeren en parafraseren van de website NLS Online voor meer informatie en voorbeelden, ook van veelgemaakte fouten met citeren.

Zie de pagina Aanhalingstekens van de website NLS Online voor meer informatie over het gebruik van aanhalingstekens.