Bronnen beoordelen
Als je allerlei informatie hebt verzameld in het kader van je literatuuronderzoek, is het belangrijk om vast te stellen of de bronnen die je hebt gevonden geschikt zijn voor gebruik in een wetenschappelijke context. Het is daarbij belangrijk om te kijken naar een aantal algemene extra-textuele aspecten als herkomst en doel van de informatie, doelgroep, de aard van de informatie, de betrouwbaarheid en de objectiviteit. Daarbij maakt het verschil om welk type informatieve bron het gaat. Hieronder noemen we een aantal belangrijke aandachtspunten voor drie veelgebruikte typen informatiebronnen. Voor uitgebreidere informatie over het beoordelen van bronnen verwijzen we naar de LibGuide Bronnen evalueren van de Universiteit Utrecht.
Wetenschappelijke literatuur
Wetenschappelijke literatuur is over het algemeen duidelijk herkenbaar: die vind je in wetenschappelijke tijdschriften en in boeken die (meestal) worden uitgegeven door gerenommeerde (wetenschappelijke) uitgeverijen of wetenschappelijke instellingen. In vrijwel alle gevallen is dergelijk materiaal voor publicatie kritisch beoordeeld door een redacteur of een redactie of door een aantal vakgenoten. Dit laatste wordt peer review genoemd en is een belangrijke wetenschappelijke kwaliteitstoetsing. Je mag dergelijk materiaal in principe altijd gebruiken, maar dit betekent uiteraard niet dat je de inhoud klakkeloos kunt overnemen; een kritische benadering van de inhoud van de tekst is altijd noodzakelijk. Dat betreft enerzijds de wetenschappelijkheid van de tekst (wordt de onderzoeksmethode duidelijk toegelicht en wordt er verwezen naar de gebruikte bronnen?) en anderzijds de opbouw en argumentatie van de tekst en de vakinhoudelijke aspecten
Als je twijfelt of een bepaald artikel peer reviewed is, dan kun je dit vaak controleren op de website van het tijdschrift onder de links ‘Journal information’ of ‘About the journal’. Dit is vooral belangrijk bij zogeheten open access tijdschriften, waarvan de artikelen wereldwijd gratis en zonder beperkingen beschikbaar zijn. Daarvoor geldt dat peer review gebruikelijk, maar niet gegarandeerd is. Raadpleeg bij twijfel het Directory of Open Access Journals (DOAJ), dat een internationaal overzicht geeft van open access tijdschriften die voldoen aan wetenschappelijke criteria.
Onderzoeksrapporten
Bij onderzoeksrapporten is vaak geen sprake van externe peer review. Zoek daarom uit welke organisatie of instelling het rapport heeft gepubliceerd en probeer vast te stellen of het om een objectief onderzoek gaat. Wees extra kritisch als het gaat om onderzoek dat is gesubsidieerd door de opdrachtgever van het onderzoek.
Informatie op het internet
Het bepalen van de bruikbaarheid van informatie en bronnen die je hebt gevonden op het internet is vaak lastig, omdat op het internet veel minder sprake is van kwaliteitsfiltering, zoals dat bij uitgeverijen en serieuze media wel gebeurt. Zoek daarom uit welke instelling of organisatie verantwoordelijk is voor de website en wat de achtergrond en de doelstellingen daarvan zijn. Realiseer je daarbij dat slechts een klein percentage van alle websites een wetenschappelijk doel heeft en/of zich richt op een academische doelgroep. Veel websites hebben een commercieel doel of richten zich op het 'algemene publiek'. Kijk daarom uiterst kritisch naar de diepgang en de betrouwbaarheid en objectiviteit van de gevonden informatie. Dit is met name belangrijk als het gaat om maatschappelijk beladen onderwerpen als het slavernijverleden, vaccinatie, klimaatverandering of migratie.
Het vervolg
Als je hebt vastgesteld welke bronnen in principe bruikbaar zijn voor je onderzoek, ga je kijken of deze ook inhoudelijk geschikt zijn. Zie de pagina Bronnen bestuderen. Vakinhoudelijke aspecten van een onderzoeksverslag, zoals de formulering van de onderzoeksvraag of hypothese of de validiteit van de gehanteerde onderzoeksmethode worden op deze website niet behandeld; deze leer je in de inhoudelijke cursussen van je opleiding.